Trong Phúc âm, Chúa Giêsu đã dặn các môn đệ là đừng kêu ai là “cha” hết, bởi vì tất cả chúng ta chỉ có một cha ở trên trời. Thế thì tại sao lại gọi các linh mục là cha?
Chắc rằng khi dặn các môn đệ đừng có
gọi ai dưới đất là “cha”, Chúa Giêsu không hề có ý bảo họ về nhà hãy gọi ông
thân sinh là “đồng chí” thay vì gọi là cha! Khi đọc Phúc âm, chúng ta thấy rằng
Đức Giêsu đã muốn dành riêng tiếng “Cha” cho Thiên Chúa. Lý do không những bởi
vì đây là một hình ảnh mới mẻ về Thiên Chúa mà Đức Giêsu mặc khải cho nhân loại
(Thiên Chúa là Cha gần gũi với chúng ta, chứ không phải là Thượng đế Ngọc hoàng
ở trên chín tầng mây), mà còn vì Đức Giêsu muốn bộc lộ một mối tương quan độc
đáo của mình đối với Thiên Chúa, mà Ngài gọi là “Abba”. Chúng ta hãy nhớ lại
cảnh Đức Maria tìm được con mình ở đền thờ sau 3 ngày thất lạc. Bà mẹ ra như
trách móc: “Con ơi, sao con lại xử với cha mẹ như vậy? Con thấy không, cha con
và mẹ đây đã phải cực lòng tìm con!” (Lc 2, 48). Thế nhưng thay vì hối hận xin
lỗi, Đức Giêsu đã nhắn khéo bà mẹ rằng mình đang lo chuyện của “Cha” đấy chứ.
Ông Giuse đâu có phải là cha! Vì lý do đó, không lạ gì mà Đức Giêsu rất cẩn
trọng mỗi khi dùng tiếng “cha”. Từ này có ý nghĩa quá đặc biệt đối với Ngài,
bởi vậy đừng nên sử dụng bừa bãi.
Chính
vì vậy cho nên Chúa Giêsu đã muốn cho các môn đệ của Ngài đối xử với nhau như
anh em, bởi vì tất cả đều là con cùng một “Cha”. Thế thì tại sao lại không gọi
các linh mục là “anh” mà lại gọi là “cha”?
Thực ra thì trong ngôn ngữ hàng ngày,
tiếng “cha” có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau. Tôi chỉ xin lấy một thí dụ qua
những sự gán ghép từ ngữ trong tiếng Việt. Tuy cùng bởi một gốc là “cha”, nhưng
mà khi nghe nói tới “cha ông” (chẳng hạn truyền thống cha ông) thì “cha” mang ý
nghĩa tốt đẹp; còn khi ghép “cha” với “chú” (cha chú), thì nó đã mang nghĩa xấu
rồi; và thậm chí có nơi dùng tiếng “thằng cha” với giọng rất là khinh bỉ. Do
đó, có thể nói được rằng người ta có thể sẵn sàng gọi các linh mục là “cha” nếu
họ có tư cách giống như thân sinh của ta; nhưng chắc chắn là không ai muốn thấy
các linh mục cư xử kiểu “cha chú”, bởi vì rõ ràng là trái ngược với Phúc âm.
Tuy nhiên, thay vì đào sâu vào khía cạnh ngôn ngữ học, chúng ta hãy tìm hiểu
lịch sử của việc dùng từ “cha” trong Giáo hội. Không phải chỉ có tại Việt Nam,
các linh mục mới được gọi là cha, nhưng đây là một tục lệ có trong tất cả các
ngôn ngữ: Père (tiếng Pháp), Father (tiếng Anh), Padre (tiếng Tây Ban Nha,
Italia, Bồ Đào Nha).
Tục
lệ này đã bắt đầu từ bao giờ?
Có thể nói được là nó bắt đầu từ Thánh
Phaolô. Trong các thư gửi các tín hữu, Thánh Phaolô đã gọi họ là “anh em” (hay
là để khỏi mất lòng các bà, ta có thể tán thêm “anh chị em thân mến”). Chúng ta
có thể mở thư gửi Rôma (chương 1 câu 13) thì thấy. Thế nhưng hơn một lần Thánh
Phaolô đã gọi các tín hữu là con cái (Gl 4,19; 2 Cr 6,13), và ví mình như là
cha của họ (1Cr 4,15). Lý do là vì nhờ việc rao giảng Tin mừng,Thánh Nhân đã
giúp cho các tín hữu tái sinh vào đời sống mới. Thánh Phaolô đã ví những lao
nhọc trong công cuộc tông đồ như những đau khổ cực nhọc của cha mẹ trong việc
sinh thành dưỡng dục con cái.
Thực ra thì đây không phải là điều gì
mới lạ trong lịch sử. Tục lệ Do Thái đã gọi các ông thầy của mình là cha (kiểu
như “sư phụ” bên Đông phương của ta), thí dụ như ông Êlisêu đã kêu ông Êlia,
thầy của mình, là “cha” (sách Các Vua, quyển 2, chương 2 câu 12).Hơn thế nữa,
người Do Thái còn dùng tiếng cha không những trong tương quan cá nhân (kẻ đã
sinh ra hay là đã dưỡng dục mình) mà còn trong tương quan của cả dân tộc (tương
tự như người mình đôi khi nói đến“cha già của dân tộc”); đó là khi họ gọi
Abraham là cha của Israel, không phải cha về đàng huyết nhục cho bằng cha về
đức tin. Kiểu nói này còn phản ánh trong Phúc âm theo thánh Gioan chương 8, câu
39.
Nhưng
phong tục Do Thái có ảnh hưởng gì đến các Kitô hữu nữa đâu, nhất là khi mà Chúa
Giêsu đã muốn dành riêng tiếng “Cha” cho Thiên Chúa?
Như đã nói trên đây, tuy rằng Chúa
Giêsu đã muốn dành tiếng “Cha” cho Thiên Chúa, nhưng Ngài không hề dạy các môn
đệ hãy tước quyền làm cha của các thân sinh của mình! Một cách tương tự như
vậy, qua lối nói của Thánh Phaolô, ta có thể nhận ra được rằng các Kitô hữu đầu
tiên cũng gọi các thầy dạy của mình là cha, nhất là khi nói tới những ông thầy
không dạy chữ nghĩa văn tự cho bằng dạy đạo lý đức tin, những ông thầy giúp cho
mình được tái sinh vào đời sống ơn nghĩa Chúa.
Như
vậy, các linh mục được gọi là cha theo nghĩa là thầy dạy đạo lý và ban bí tích
phải không?
Đúng thế, tuy vậy, cũng nên biết là
trong lịch sử Giáo hội, tiếng “cha” không phải chỉ dành riêng cho các linh mục.
Tiên vàn, có nơi đã gọi Đức Kitô là “Cha” bởi vì Ngài là thầy bậc nhất của
chúng ta. Nhưng mà tục lệ này không được phổ biến cho lắm, bởi vì trong kinh
nguyện phụng vụ, tiếng “Cha” đã được dành cho Thiên Chúa Cha rồi. Trong số các
phần tử của Giáo hội, tiếng “cha” được dành cách riêng cho các Giám mục. Trên
đây tôi có nói đến từ ngữ “cha của dân tộc” theo tục lệ Do thái. Các Kitô hữu ở
các thế kỷ đầu tiên ra như cũng muốn tiếp tục truyền thống đó. Đối với cộng
đoàn Kitô hữu, ai đáng được liệt vào hàng “cha của dân tộc”? Thưa rằng các Giám
mục khi phải bảo vệ đạo lý đức tin của Giáo hội. Từ đó, văn chương Kitô giáo
nói tới hai loại cha: các“giáo phụ” và các “nghị phụ”. Trong nguyên gốc
La-tinh, “giáo phụ” có nghĩa là “cha của Giáo hội” (Patres Ecclesiae), còn các
“nghị phụ” có nghĩa là “cha của công đồng” (Patres Conciliares). Cả hai từ có
liên lạc mật thiết với nhau. Các Giám mục đi họp công đồng được gọi là “nghị
phụ” (nghĩa là cha), bởi vì họ là những người đã định nghĩa đạo lý đức tin và
đời sống kỷ luật của Giáo hội, đặc biệt vào các thế kỷ đầu tiên khi mà đức tin
bị tấn công về phía các lạc giáo hay người ngoại giáo. Cũng vì lý do đó mà các
ngài được gọi là “Giáo phụ” (cha của Giáo hội), bởi vì không những các ngài đã
đóng vai trò dậy dỗ các tín hữu, nhưng mà các ngài còn là những chứng nhân đức
tin của những thế hệ đầu tiên. Vì thế có thể ví như những “cha ông” khai sơn
lập quốc của Kitô giáo, những kẻ gầy dựng truyền thống Kitô giáo.
Lm. Giuse Phan Tấn Thành, OP (http://longchuathuongxot.vn/)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét